Llangwnnadl  

Mae'r hanes cryno hwn yn datblygu. Dilynwch y lincs i gael mwy o wybodaeth

This brief history is evolving follow the links for more information.

e-bostiwch cyfraniadau @ e-mail contributions

Oriel hen Lluniau / Historical Photo Gallery

Ystyr Llangwnnadl yw Eglwys Gwynhoedl, ac o hyn y daeth yr enw Llan gwnnadl - sef eglwys Sant Gwynhoedl. Honir iddo fod yn fab i benaeth Cymraeg o'r enw Seithenyn. Hwn, yn ôl y chwedl, fu'n gyfrifol am foddi caer neu faestref Cantre'r Gwaelod sydd nawr o dan y dwr ym mae Cerredigion. Fel ei frodyr, roedd Gwynhoedl yn aelod o Goleg Dunawd, y'm Mangor Iscoed. Roedd un o'i frodyr yn feudwy ar Ynys Enlli.

Yn ôl hen draddodiad daeth teulu yma o Lannor, pentref ger Pwllheli (yn wir mae lle yn Llannor o'r enw Maes-Gwyn), ac fod Gwynhoedl, eu harweinydd, wedi marw cyn iddynt adael. Daethant a'i gorff yma i'w gladdu.

Mae'r eglwys yma yn ymroddedig i Gwynhoedl, un o Seintiau cynharaf Llyn, a oedd yn hyn na St. Beuno, a sefydlodd Clynnog Fawr, a Phistyll.Uwch ei ben yn yr eglwys roedd St Deiniol, a sefydlodd Bangor Fawr, a Eglwys Gadeiriol y'r Egobaeth. Tan yn ddiweddar cadwyd y garreg a osodwyd uwch ei fedd (yn Llannor) mewn amgueddfa yn Rhydychen. Heddiw mae'r garreg yn ol yn Llyn, ym Mhlas Glyn y Weddw, Llanbedrog, o ganlyniad i ymdrechion Cyfeillion Llyn.

Pa fodd bynnag, Mae yn yr eglwys garreg arall, a gysylltir a Gwynhoedl, sydd hefyd yn cael ei chysidro yn garreg fedd iddo. Cafodd ei chanfod pan yn adnewyddu'r eglwys yn 1940, pan dynnwyd y plaster oddi ar y waliau. Mae'r garreg i'w gweld yn wal ddeheuol y'r eglwys, ac arni mae croes geltaidd wedi ei thorri (ring cross). Roedd y groes yn sicr wedi ei phaentio yn wreiddiol, gan fod olion o liw coch dal yn weladwy. Yn ol haneswyr, y mae'r garreg yn dyddio'n ol i'r flwyddyn 600 O.C.

 

Llangwnnadl means the Church of St. Gwynhoedl. He is reputed to be one of the sons of the Welsh Chieftain called Seith enyn, who, in his folly, was responsible for the drowning of the fortress or township called Cantre'r Gwaelod, which is now submerged in Cardigan Bay. Like his brothers, he was a member of the College of Dunawd in Bangor Iscoed (Bangor on Dee) and one of his brothers called Arwystli Gloff settled as a recluse on Bardsey Island.

Tradition has it that the family came here from Llannor, a village near Pwllheli (indeed there is a place in Llannor called Maes-Gwyn), and that Gwynhoedl, their leader, died before they left. They brought his body for burial here.

The Church is dedicated to Gwynhoedl, who was one of the earliest Saints of Lleyn, being senior to St. Beuno, who founded Clynnog Fawr and Pistyll, and junior to St. Deiniol, who founded Bangor Fawr and the Cathedral Church of the Diocese. The tombstone which was erected to mark his burial place (in Llannor) was kept until recently in the Ashmolean Museum in Oxford and bears the name the "Vendestle Stone."This stone is now back in Llyn due to the endevours of Cyfeillion Llyn and can be seen at Plas Glyn y Weddw in Llanbedrog.

However, in the Church there is another stone connected with Gwynhoedl which is also reputed to be his tombstone. It was discovered during the renovations of 1940, when the plaster was removed off the walls. It can be seen in the south wall of the Church, and on it is cut a Celtic Cross (ring cross). No doubt that the cross was originally painted, as traces of red colouring are still visible; this stone has been dated by eminent historians around the year 600 A.D.

 

Siop a Capel Penygraig

Olwyn Ddwr Llangwnnadl Waterwheel

Diolch i Eirwyn Jones am yr uchod


Safle Llangwnnadl Home    Safle Hanes / History Home     Dogfennau / Documents

Oriel hanesyddol Llangwnnadl historical gallery

Gyda cymorth y Cyngor Cymuned / With the support of the community Council

e-bostiwch cyfraniadau @ e-mail contributions

 
 

© penllyn.com 2000-5